آن روز فهمید تجربه به‌تنهایی کافی نیست
صبح هنوز کاملاً از راه نرسیده بود که امیر کلاه کارش را روی سر گذاشت و به بالای ساختمان نیمه‌کاره نگاه کرد. باد خنکی از میان اسکلت فلزی ساختمان عبور می‌کرد و صدای برخورد ابزارها با فلز، سکوت اول صبح را می‌شکست. قرار بود پیش از ظهر، بخشی از اتصالات سازه بررسی و محکم شوند؛ کاری که برای امیر، با ده سال تجربه در پروژه‌های ساختمانی، چندان تازه نبود. او بارها روی داربست‌ها، تیرهای فلزی و سازه‌هایی کار کرده بود که زمین از آن‌ها فاصله زیادی داشت. بااین‌حال، همیشه می‌گفت: «تجربه باعث نمی‌شه خطر از بین بره؛ فقط کمک می‌کنه قبل از وقوعش، بهتر ببینیش.»
وقتی به محل کار رسید، همکار جوانش، سامان، مشغول آماده کردن ابزارها بود. سامان چند ماه بیشتر از شروع کارش در ارتفاع نمی‌گذشت و هنوز گاهی تصور می‌کرد اگر کسی تعادل خوبی داشته باشد و دست‌وپایش را گم نکند، می‌تواند از پس هر موقعیتی بربیاید. امیر متوجه شد که او بدون بررسی دقیق تجهیزات، آماده رفتن روی سازه است. صدایش زد و پرسید: «قبل از اینکه بالا بری، همه‌چیز رو چک کردی؟» سامان با اطمینان سر تکان داد، اما وقتی امیر درباره وضعیت بندهای اتصال، سگک‌ها و محل مهار پرسید، مکث کرد. همان مکث کوتاه کافی بود تا بفهمد هنوز چیزهای زیادی برای یاد گرفتن وجود دارد.
امیر یکی از تجهیزات را برداشت و توضیح داد که هر وسیله‌ای وظیفه مشخصی دارد. کمربندی که برای ثابت نگه داشتن فرد در یک موقعیت طراحی شده، الزاماً جایگزین سامانه حفاظت در برابر سقوط نیست. هارنس تمام‌بدن برای کاربردهای مشخصی در سیستم‌های مهار سقوط استفاده می‌شود و بند اتصال یا لنیارد نیز نقش ارتباط میان تجهیزات و نقطه مهار را بر عهده دارد. او به سامان گفت که ظاهر شبیه وسایل ایمنی داشتن، به معنای یکسان بودن کاربرد آن‌ها نیست. انتخاب تجهیزات باید با نوع کار، شرایط محیط، نحوه اتصال و سازگاری اجزای سیستم هماهنگ باشد؛ چون در ارتفاع، اشتباه گرفتن دو وسیله با کاربردهای متفاوت می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.
پیش از شروع کار، امیر از سامان خواست تسمه‌ها، دوخت‌ها، سگک‌ها و قطعات فلزی را با دقت بررسی کند. روی یکی از بندها آثار ساییدگی دیده می‌شد؛ چیزی که در نگاه اول چندان مهم به نظر نمی‌رسید. سامان گفت احتمالاً می‌توانند کار را شروع کنند و بعداً موضوع را بررسی کنند، اما امیر مخالفت کرد. تجهیزات آسیب‌دیده یا مشکوک نباید صرفاً به دلیل کمبود وقت دوباره استفاده شوند. آن‌ها وسیله موردنظر را کنار گذاشتند تا مطابق دستورالعمل سازنده بررسی و تعیین تکلیف شود. چند دقیقه تأخیر، در مقایسه با خطری که ممکن بود ایجاد شود، بهای ناچیزی داشت.
کمی بعد، هر دو روی سازه مشغول کار شدند. سامان این بار با دقت بیشتری حرکت می‌کرد و پیش از هر مرحله، به موقعیت بدنش، محل اتصال و وضعیت تجهیزات توجه داشت. از امیر پرسید آیا با داشتن تجهیزات مناسب، دیگر جای نگرانی باقی نمی‌ماند؟ امیر لبخند زد و گفت: «هیچ وسیله‌ای قرار نیست جای فکر کردن رو بگیره. باید بدونی هر قطعه چه کاری انجام می‌ده، به کجا وصل می‌شه و آیا با بقیه اجزا سازگاره یا نه. تازه، شرایط محیط و راه دسترسی و امداد هم مهمه.» برای او ایمنی یک وسیله منفرد نبود؛ مجموعه‌ای از انتخاب‌های درست، بررسی‌های مداوم و تصمیم‌هایی بود که باید پیش از شروع کار گرفته می‌شدند.
نزدیک ظهر، وقتی کار آن روز به پایان رسید، سامان هنگام جمع کردن وسایل دوباره به همان بند ساییده‌شده نگاه کرد. چند ساعت قبل، شاید بدون توجه از کنار آن می‌گذشت؛ اما حالا می‌دانست گاهی تفاوت میان یک روز کاری عادی و یک حادثه جدی، در جزئیاتی پنهان است که به‌راحتی نادیده گرفته می‌شوند. او فهمیده بود که کار در ارتفاع فقط به قدرت بدنی، مهارت فنی یا سال‌ها تجربه وابسته نیست؛ شناخت تجهیزات، بررسی سلامت آن‌ها، استفاده مطابق دستورالعمل و توجه به شرایط واقعی کار نیز بخش جدایی‌ناپذیر این حرفه‌اند.
هنگام پایین آمدن، امیر آخرین نگاه را به سازه انداخت. ساختمان هنوز کامل نشده بود و روزهای کاری زیادی در پیش داشت؛ روزهایی که هرکدام می‌توانستند با چالش تازه‌ای همراه باشند. اما او خوب می‌دانست که هیچ پروژه‌ای آن‌قدر عجله ندارد که ارزش به خطر انداختن جان یک انسان را داشته باشد. در ارتفاع، اعتمادبه‌نفس به‌تنهایی کافی نیست و تجربه نیز نباید جای احتیاط را بگیرد. گاهی مهم‌ترین مهارت یک کارگر، نه سرعت انجام کار و نه توانایی عبور از موقعیت‌های دشوار، بلکه تشخیص لحظه‌ای است که باید مکث کند، دوباره بررسی کند و تنها زمانی قدم بعدی را بردارد که از درست بودن انتخاب‌هایش اطمینان کافی داشته باشد.